DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ VÀ ĐẶC SẢN Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN

**PHẦN I. DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ TỈNH ĐIỆN BIÊN**1. Nghệ thuật Xòe Thái

• Nguồn gốc & Chủ nhân: Do cộng đồng dân tộc Thái sáng tạo, duy trì và trao truyền qua nhiều thế hệ.

• Nét đặc sắc: Điệu múa cộng đồng mang tính biểu tượng cao (xòe vòng tập hợp đông đảo mọi người bên đốm lửa hội, xòe khăn Piêu uyển chuyển, xòe quạt rực rỡ sắc màu).

• Vinh danh: Đã được UNESCO chính thức ghi danh vào danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2021.

• Ý nghĩa & Giá trị: Thể hiện tinh thần gắn kết cộng đồng bền chặt, phản ánh vũ trụ quan, đời sống sinh hoạt và tình cảm mộc mạc, nồng hậu của đồng bào Thái.

• Gợi ý hình ảnh minh họa bài giảng: Ảnh đêm đại xòe vòng quanh đống lửa trại rực rỡ; tiết mục múa xòe khăn Piêu truyền thống và xòe quạt của các cô gái Thái.

2. Nghệ thuật múa của người Lào

• Địa bàn phân bố: Tập trung chủ yếu tại các xã: Thanh Yên, Núa Ngam, Mường Nhà, Mường Luân.

• Nét đặc trưng: Các điệu múa mềm mại, nhịp nhàng theo tiếng trống, tiếng chiêng; phụ nữ Lào mặc váy áo thêu dệt hoa văn tỉ mỉ kết hợp khăn đội đầu truyền thống.

• Vinh danh: Được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia năm 2023.

• Ý nghĩa: Biểu hiện niềm vui lao động sản xuất, khát vọng ấm no và sợi dây liên kết bản mường.

• Gợi ý hình ảnh minh họa bài giảng: Hình ảnh tốp thiếu nữ Lào múa giao duyên và múa tập thể trên sân đình, không gian nhà sàn truyền thống.

3. Các lễ hội và nghi lễ tín ngưỡng tiêu biểu

• Lễ hội Thành Bản Phủ (Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia công nhận năm 2015 theo Quyết định số 1877/QĐ-BVHTTDL):

o Địa điểm & Thời gian: Tổ chức tại đền thờ Thành Bản Phủ (xã Thanh An, tỉnh Điện Biên).

o Phần lễ: Nghi lễ rước kiệu là nghi thức trọng tâm: đi đầu là phụ nữ Thái rước cờ, tiếp đến đội trống, hai phụ nữ mặc áo dài đội lễ, cuối cùng là kiệu rước linh vị chủ tướng Hoàng Công Chất do 16 thanh niên hóa trang nghĩa quân hộ tống. Tiếp đó là lễ đọc chúc văn, lễ tế, dâng hương hoa thành kính tưởng nhớ công lao người anh hùng Hoàng Công Chất và nghĩa quân bảo vệ bờ cõi Mường Thanh, cầu mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa.

o Phần hội: Múa trống hội, múa rồng, tung còn và các trò chơi dân gian thu hút đông đảo nhân dân các dân tộc.

• Lễ Gạ Ma Thú (Dân tộc Hà Nhì): Được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia năm 2019. Là lễ cúng bản quan trọng cầu bình an, sung túc; gắn với trang phục thổ cẩm rực rỡ của phụ nữ Hà Nhì và các món ăn cúng tế truyền thống (xôi màu).

• Tết Hoa mào gà (Dân tộc Cống): Lễ tết cổ truyền thiêng liêng; đồng bào dùng hoa mào gà đỏ rực cắm trên các cây nêu và nơi thờ cúng để tạ ơn tổ tiên, cầu chúc may mắn, ấm no cho năm mới.

• Lễ Dù Su (Dân tộc Mông): Nghi lễ sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống lâu đời của người Mông ở Điện Biên nhằm kết nối tâm linh và bảo trợ cho gia đình, dòng họ.

4. Nghề làm giày thêu của người Xạ Phang

• Chủ thể & Địa bàn: Đồng bào người Xạ Phang cư trú thành các bản theo dòng họ tại các xã: Xã Sín Thầu, Xã Mường Nhé, Xã Nậm Kè, Xã Quảng Lâm, Xã Nà Bủng, Xã Nà Hỳ, Xã Mường Chà, Xã Si Pa Phìn, Xã Na Sang.

• Nét độc đáo: Đôi giày thêu thủ công được làm hoàn toàn bằng tay; hoa văn họa tiết thêu nổi vô cùng tinh xảo, phối màu rực rỡ, đế giày khâu nhiều lớp vải chắc chắn.

• Vinh danh: Được công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia năm 2021.

**PHẦN II. ĐẶC SẢN NỔI BẬT CỦA TỈNH ĐIỆN BIÊN**

1. Chè Shan tuyết Tủa Chùa

• Phân bố & Quy mô: Vùng núi cao Tủa Chùa, tiêu biểu là quần thể 100 cây chè Shan tuyết cổ thụ tại thôn Xín Chải và thôn Hấu Chua (xã Sín Chải).

• Giá trị công nhận: Được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản Việt Nam theo Quyết định số 233/QĐ-HMTg ngày 21-9-2022.

• Đặc trưng: Cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi thân phủ rêu phong giữa núi đá; búp chè sao khô có tuyết trắng phủ ngoài; nước chè vàng óng ánh mật ong, tiền chát dịu, hậu ngọt sâu kéo dài.

• Giá trị: Nông sản quý, thương hiệu hàng hóa mũi nhọn thúc đẩy kinh tế vùng cao Tủa Chùa.

2. Gạo nếp nương Điện Biên & Xôi ngũ sắc

• Gạo nếp nương Điện Biên: Hạt gạo to tròn, trắng đục như ngọc, khi đồ lên có vị ngọt bùi, mềm dẻo đặc biệt dù để nguội.

• Xôi ngũ sắc: Món ăn lễ hội nghệ thuật; gạo nếp được nhuộm từ nước các loại cây rừng tự nhiên tạo ra 5 màu rực rỡ (trắng, đỏ, vàng, tím, xanh); tượng trưng cho ngũ hành và ước vọng ấm no, vẹn tròn.

3. Cà phê Mường Ảng

• Vị thế: Nông sản xuất khẩu chủ lực, trồng tập trung tại vùng đất đỏ bazan và tiểu khí hậu thích hợp của huyện Mường Ảng.

• Giá trị: Hạt cà phê thơm nồng nàn, hàm lượng chất lượng cao, đem lại nguồn thu nhập lớn và cơ cấu kinh tế ổn định cho địa phương.

4. Pa pỉnh tộp (Cá nướng gập)

• Ẩm thực đặc trưng: Đỉnh cao của ẩm thực dân tộc Thái Điện Biên.

• Chế biến: Cá tươi mổ sống lưng, ướp kĩ cùng hạt mắc khén, hạt dổi, rau mùi tàu, gừng, tỏi, ớt; gập đôi mình cá theo chiều ngang, dùng kẹp tre tươi kẹp chặt nướng trên than hoa đỏ rực.

5. Các món ăn từ Hoa ban

• Hoa ban – biểu tượng của núi rừng Điện Biên mùa xuân; cánh hoa tươi được người dân chế biến khéo léo thành món nộm hoa ban, canh măng hoa ban độc đáo, thanh tao.

Bài Hát: Điệu xòe thương nhau