DANH LAM THẮNG CẢNH VÀ CẢNH QUAN THIÊN NHIÊN, MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN

1. Núi, đèo hùng vĩ miền biên cương• Điện Biên – Vành đai biên cương: Tỉnh có vành đai biên giới dài trên 450 km đi qua 15 xã: Xã Sín Thầu, Xã Mường Nhé, Xã Nậm Kè, Xã Quảng Lâm, Xã Nà Bủng, Xã Nà Hỳ, Xã Mường Chà, Xã Si Pa Phìn, Xã Na Sang, Xã Mường Pồn, Xã Thanh Nưa, Xã Thanh Yên, Xã Sam Mứn, Xã Núa Ngam và Xã Mường Nhà.

**• Cao nguyên đá Tủa Chùa (Cao nguyên Sín Chải): **

o Vị trí & Quy mô: Trải rộng trên địa bàn 3 xã Sính Phình, Sín Chải, Sáng Nhè; diện tích khoảng 1.500 km², rộng 25 km, dài 60 km, cao trung bình 1.500 m so với mực nước biển. Nơi đây được ví như một “tiểu Đồng Văn thứ hai”.

o Đặc điểm địa chất: Nằm trong mạch kiến tạo cổ địa máng sông Đà từ 150 triệu năm trước; khoảng 70% diện tích là núi đá vôi với các mỏm đá tai mèo lởm chởm đặc trưng.

o Đời sống văn hoá & Canh tác: Cư dân chủ yếu là người Mông, có tập quán tận dụng từng hốc đá nhỏ để tra ngô, trồng lúa, rau và trồng giống chè Shan Tuyết cổ thụ.

o Thắng cảnh liên kết: Hang động Xá Nhè (động Khó Xo - di tích cấp Quốc gia, dài 700 m với hệ thống nhũ đá các-xtơ nhiều tầng), hang Hấu Chua, hang Mường Đun, di tích thành Vàng Lồng.

**• Đèo Pha Đin – Tuyến đường huyền thoại: **

o Vị trí & Địa thế: Nằm trên Quốc lộ 6, ranh giới giữa xã Quài Tở, Điện Biên và xã xã Bình Thuận, Sơn La. Đèo dài 32 km, đỉnh cao nhất 1.648 m, một bên là vách dựng đứng, một bên là vực sâu với hàng trăm khúc cua tay áo hiểm trở. Đây là một trong “tứ đại đỉnh đèo” của Việt Nam.

o Ý nghĩa tên gọi: Bắt nguồn từ tiếng Thái “Phạ Đin” (“Phạ”: trời, “Đin”: đất) – nghĩa là nơi giao hòa giữa trời và đất.

o Giá trị lịch sử: Là tuyến vận tải quân sự huyết mạch chi viện cho chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Nơi đây từng là “toạ độ lửa”, “túi bom” hứng chịu trung bình 16 tấn bom đạn mỗi ngày từ không quân Pháp.

o Hạ tầng giao thông: Giai đoạn 2006–2009, tuyến đèo mới bám sườn núi được xây dựng (dài 26 km, cao 1.000 m, độ dốc 8%, mặt đường rộng gấp đôi đường cũ) giúp giao thương an toàn và thuận tiện.

**• Ngã ba biên giới A Pa Chải – Tá Miếu (Cực Tây Tổ quốc): **

o Vị trí: Thuộc xã Sín Thầu, Điện Biên. Bản Tá Miếu được tách ra từ bản A Pa Chải và là bản cực Tây của Việt Nam.

o Cột mốc số 0: Được ba nước Việt Nam – Lào – Trung Quốc cắm mốc ngày 27/06/2005; bằng đá granit nguyên khối, bệ lục giác đặt trên nền vuông 5 x 5 m, cao 2 m, có 3 mặt khắc quốc huy và tên của ba quốc gia. Đây là nơi nổi tiếng với câu nói: “Một con gà gáy, ba nước đều nghe”.

o Văn hoá bản địa & Bảo tồn: Cư dân chủ yếu là người Hà Nhì với kiến trúc nhà trình tường truyền thống, lễ hội Tết Hồ Sự Chà, Tết Mùa Mưa, lễ Gạ Ma Thú. Đồng bào Hà Nhì có quan niệm linh thiêng coi rừng là nơi ngự trị của thần linh che chở cuộc sống nên tuyệt đối không phá rừng bừa bãi. Đường biên giới và 18 cột mốc được Đồn Biên phòng 317 bảo vệ nghiêm ngặt từ năm 2007.

2. Suối, hồ vùng biên giới

**• Hồ thuỷ điện Sơn La ở Tủa Chùa: **

o Nằm cách xã Tủa Chùa hơn 40 km, vùng ngập nước sông Đà tạo nên bức tranh sơn thủy được ví như một “Vịnh Hạ Long thu nhỏ” với mặt nước xanh ngọc bích len lỏi giữa các hòn đảo, bán đảo đá vôi.

o Tạo sinh kế lớn về nuôi trồng, đánh bắt thủy sản và duy trì nét văn hóa chợ phiên sông Đà độc đáo tại bến sông Tủa Thàng (họp định kỳ các ngày 10, 20, 30 hàng tháng).

**• Hồ Pá Khoang: **

o Tọa lạc tại xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên, cách phường Điện Biên Phủ 20 km, nằm ở độ cao 916 m.

o Tên gọi “Pá Khoang” theo tiếng Thái nghĩa là “rừng trúc”. Hồ được xây dựng giai đoạn 1974–1979 bởi lực lượng Thanh niên xung phong và nhân dân.

o Giữ vai trò đa mục tiêu: điều hoà khí hậu, cắt giảm lũ mùa mưa (đập dài 198 m, cao 26 m), cung cấp nước tưới cho cánh đồng Mường Thanh, cấp nước sinh hoạt và phát triển du lịch sinh thái.

**• Hệ thống suối và suối khoáng nóng: **

o Suối khoáng nóng U Va (xã Thanh Yên) gắn với truyền thuyết chiếc nôi của bà tiên (Ú-Vá) và sợi dây Khau Cát nối trời với đất.

o Suối khoáng nóng Hua Pe (xã Thanh Nưa). Nước khoáng nóng ngầm giàu vi chất, tinh khiết có thể uống trực tiếp và dùng phục hồi sức khỏe, tắm trị liệu.

o Các dòng suối tự nhiên: Suối Pam Pơi, suối Y Ma Hồ, suối Pa Ma tạo nên cảnh quan sinh thái nguyên sơ cho vùng rừng Mường Nhé.

3. Hang, động và khu bảo tồn thiên nhiên

**• Động Pa Thơm (Thẩm Nang Lai – Hang nhiều nàng tiên Hoa): Thuộc xã Thanh Yên, xếp hạng Danh lam thắng cảnh cấp Quốc gia năm 2009. Cửa động hình vòm cao 12 m, rộng 17 m, có khối thạch nhũ hình con voi phủ phục, khối nhũ trăn khổng lồ dài 20 m và căn phòng truyền thuyết gắn với câu chuyện tình duyên của nàng tiên Hoa và hoàng tử xứ Mường

**• Hang Chua Ta (Núi ong khoái): Nằm tại bản Na Côm, xã Núa Ngam, được nhân dân phát hiện năm 2010 và công nhận di tích Quốc gia năm 2015. Hang dài hơn 500 m hình chữ S với bãi “trứng rồng” tròn nhẵn, nhũ đá hình Phật Bà Quan Âm, tiên nữ, ruộng bậc thang chứa nước và thác nước ngầm cao 6 m

**• Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé:**

o Nằm trên địa bàn 4 xã: Sín Thầu, Leng Su Sìn, Mường Nhé, Nậm Kè.

o Có 5 kiểu thảm thực vật rừng đặc trưng; hệ thống sinh học vô cùng phong phú gồm 742 loài thực vật (27 loài ghi tên trong Sách đỏ như lát hoa, chò chỉ, dổi, sồi, dẻ) và 291 loài động vật (67 loài trong Sách đỏ như vượn bạc má, voọc xám, gấu ngựa, gấu chó, cu li nhỏ, rùa núi viền).